Oran Analizi: Temel Kategoriler
Oran analizi, finansal tablolardaki iki değerin birbirine oranlanmasıyla hesaplanan göstergelerin yorumlanmasına dayanır. Dört ana kategori altında incelenir:
A) Likidite Oranları
| Oran | Formül | Genel Eşik | Yorumu |
|---|---|---|---|
| Cari Oran | Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Borçlar | ≥ 2 | Kısa vadeli borç ödeme gücü |
| Asit-Test Oranı | (Dönen Varlıklar – Stoklar) / KV Borçlar | ≥ 1 | Stok satışı olmadan likidite |
| Nakit Oranı | Hazır Değerler / KV Borçlar | ≥ 0,2 | Anlık ödeme kapasitesi |
B) Karlılık Oranları
| Oran | Formül | Sektör Ortalaması* |
|---|---|---|
| Brüt Kâr Marjı | Brüt Kâr / Net Satışlar × 100 | Üretim: %22–38 |
| Net Kâr Marjı | Net Dönem Kârı / Net Satışlar × 100 | Türkiye geneli: %5–15 |
| Özkaynak Kârlılığı (ROE) | Net Kâr / Özkaynak × 100 | ≥ %15 tercih edilir |
| Aktif Kârlılığı (ROA) | Net Kâr / Toplam Varlık × 100 | ≥ %8 tercih edilir |
*Sektör ortalama eşikleri yalnızca genel referans amaçlıdır; sektör ve ölçeğe göre önemli farklılıklar gösterebilir.
C) Kaldıraç (Finansal Risk) Oranları
Kaldıraç oranları, işletmenin borçlanma düzeyini ve finansal riskini ölçer. Borç/Özkaynak Oranı (D/E Ratio), sektöre bağlı olarak değişmekle birlikte Türkiye imalat sektöründe genellikle 0,8–1,5 aralığında seyretmektedir. Bu oranın 2'yi aşması, yüksek finansal kırılganlığa işaret edebilir.
D) Faaliyet Verimliliği Oranları
Bu oran grubu, işletmenin kaynaklarını ne ölçüde etkin kullandığını gösterir. Stok devir hızı, alacak tahsil süresi ve aktif devir hızı başlıca göstergelerdir. Stok devir hızının düşük olması, fazla stok yönetimini; alacak tahsil süresinin uzun olması ise nakit akışı sorunlarını işaret eder.
Nakit Akışı Analizi
Nakit akışı tablosu, çoğu finansal analistin en güvendiği tablodur; çünkü nakit rakamlarını manipüle etmek, tahakkuk esaslı rakamlara kıyasla daha zordur. Tablo üç bölümden oluşur:
- İşletme Faaliyetlerinden Nakit: Çekirdek iş faaliyetlerinin nakit üretme kapasitesi
- Yatırım Faaliyetlerinden Nakit: Sabit varlık alım-satım işlemleri
- Finansman Faaliyetlerinden Nakit: Borçlanma, geri ödeme ve temettü ödemeleri
Sağlıklı bir işletmede işletme faaliyetlerinden nakit artı (+) olmalı; negatif yatırım nakit akışı büyüme yatırımlarını yansıtmalı; finansman faaliyetlerinden nakit ise dönemin finansman stratejisiyle tutarlı olmalıdır.
Trend Analizi
Trend analizi, aynı kalemlerin birden fazla dönem boyunca izlenmesini içerir. En az 3–5 yıllık veri kullanılması önerilir. Enflasyon etkisini görmek için reel değer analizinin de yapılması, özellikle Türkiye gibi enflasyon baskısı yüksek ekonomiler için kritik önem taşır.